ÖN ÇAPRAZ BAĞ YARALANMASI
ÖN ÇAPRAZ BAĞ YARALANMASI
Diz stabilitesinin kilit taşı olan ACL, sporcunun kabusu değil; doğru rehabilitasyonla dönüş yolculuğunun başlangıcıdır.
1. ACL Nedir?
Tanım: Diz ekleminin ön–arka stabilitesini sağlayan, tibianın öne kaymasını engelleyen bağdır.
Önemi: Özellikle pivot sporlarında (futbol, basketbol, voleybol) dizin ani yön değiştirme hareketlerinde kritik rol oynar.
Temassız Mekanizma: Çoğu ACL yırtığı darbe ile değil, ayak yere sabitken vücudun ani dönüşü (pivot) veya hatalı inişle olur.
Risk Faktörleri:
Diz valgusu (içe çökme)
Quadriceps–hamstring kuvvet dengesizliği
Yetersiz propriosepsiyon
Kadın sporcularda anatomik ve hormonal farklılıklar
Ameliyat Gerektiren Durumlar:
Aktif sporcular, özellikle pivot sporları yapanlar
Genç yaşta yüksek aktivite hedefi olanlar
Konservatif Tedavi (Copers):
Sedanter bireylerde kuvvetlendirme + nöromüsküler eğitim
Diz instabilitesi yaşamayan bireylerde başarılı olabilir
Kritik Not: Karar sadece “yırtık var mı?” değil, aktivite hedefi ve instabilite düzeyi üzerinden verilir.
Neden Önemli?
Ekstansiyon kaybı → kalıcı topallık + “Cyclops lezyonu” (fibrotik nodül).
Klinik Uygulama:
İlk haftalarda pasif ve aktif ekstansiyon egzersizleri öncelikli.
Fleksiyon (bükülme) zamanla kazanılır; ama ekstansiyon kaybı geri döndürülemez.
Yanlış İnanış: “6–9 ay geçti, spora dönebilirim.”
Doğru Kriterler:
Kuvvet simetrisi (LSI > %90)
Nöromüsküler kontrol (tek ayaklı squat, hop testleri)
Psikolojik hazır oluş (kinesiophobia değerlendirmesi)
Multidisipliner Yaklaşım: Fizyoterapist + antrenör + psikolojik destek.
Sakin Diz: Ödemi inmiş, tam hareket açıklığı kazanılmış diz.
Neden Kritik?
Ameliyat öncesi şişlik ve hareket kısıtlılığı → artrofibrozis riskini artırır.
Pre-Hab Hedefleri:
Tam ekstansiyon
Quadriceps aktivasyonu
Şişlik kontrolü
Her ACL yırtığı ameliyat gerektirir mi?
Hayır, sedanter bireylerde konservatif tedavi yeterli olabilir.
Ne kadar sürede spora dönülür?
Ortalama 6–9 ay, ama sadece süre değil fonksiyonel testler belirleyicidir.
Egzersizler önemli mi?
Evet, hem pre-hab hem post-op süreçte egzersizler başarıyı belirler.
Hasta Profili: 22 yaşında profesyonel futbolcu.
Şikayet: Maç sırasında yere iniş sonrası dizde ani boşalma ve kopma hissi.
Muayene Bulguları: Lachman testi pozitif, MRI’da tam ACL yırtığı.
Tedavi Planı:
Ameliyat öncesi pre-hab: ödem kontrolü, tam ekstansiyon kazanımı, quadriceps aktivasyonu.
Cerrahi: ACL rekonstrüksiyonu (hamstring grefti).
Post-op rehabilitasyon:
İlk 2 hafta: ekstansiyon odaklı egzersizler, ödem kontrolü.
hafta: kuvvetlendirme, denge çalışmaları.
ay: plyometrik ve yön değiştirme drill’leri.
Sonuç: 9 ay sonunda kuvvet simetrisi %95, hop testleri başarılı, psikolojik hazır oluş sağlandı. Spora güvenle dönüş yapıldı.