Diz stabilitesinin kilit taşı olan ACL, sporcunun kabusu değil; doğru rehabilitasyonla dönüş yolculuğunun başlangıcıdır.

1. ACL Nedir?

• Tanım: Diz ekleminin ön–arka stabilitesini sağlayan, tibianın öne kaymasını engelleyen bağdır.

• Önemi: Özellikle pivot sporlarında (futbol, basketbol, voleybol) dizin ani yön değiştirme hareketlerinde kritik rol oynar.

2. Nasıl Yaralanır?

• Temassız Mekanizma: Çoğu ACL yırtığı darbe ile değil, ayak yere sabitken vücudun ani dönüşü (pivot) veya hatalı inişle olur.

• Risk Faktörleri:

  • Diz valgusu (içe çökme)

  • Quadriceps–hamstring kuvvet dengesizliği

  • Yetersiz propriosepsiyon

  • Kadın sporcularda anatomik ve hormonal farklılıklar

3. Ameliyat Kararı

• Ameliyat Gerektiren Durumlar:

  • Aktif sporcular, özellikle pivot sporları yapanlar

  • Genç yaşta yüksek aktivite hedefi olanlar

• Konservatif Tedavi (Copers):

  • Sedanter bireylerde kuvvetlendirme + nöromüsküler eğitim

  • Diz instabilitesi yaşamayan bireylerde başarılı olabilir

• Kritik Not: Karar sadece “yırtık var mı?” değil, aktivite hedefi ve instabilite düzeyi üzerinden verilir.

4. Altın Kural: Tam Ekstansiyon

• Neden Önemli?

  • Ekstansiyon kaybı → kalıcı topallık + “Cyclops lezyonu” (fibrotik nodül).

• Klinik Uygulama:

  • İlk haftalarda pasif ve aktif ekstansiyon egzersizleri öncelikli.

  • Fleksiyon (bükülme) zamanla kazanılır; ama ekstansiyon kaybı geri döndürülemez.

5. Spora Dönüş (RTS)

• Yanlış İnanış: “6–9 ay geçti, spora dönebilirim.”

• Doğru Kriterler:

  • Kuvvet simetrisi (LSI > %90)

  • Nöromüsküler kontrol (tek ayaklı squat, hop testleri)

  • Psikolojik hazır oluş (kinesiophobia değerlendirmesi)

• Multidisipliner Yaklaşım: Fizyoterapist + antrenör + psikolojik destek.

6. Pre-Hab (Ameliyat Öncesi)

• Sakin Diz: Ödemi inmiş, tam hareket açıklığı kazanılmış diz.

• Neden Kritik?

  • Ameliyat öncesi şişlik ve hareket kısıtlılığı → artrofibrozis riskini artırır.

• Pre-Hab Hedefleri:

  • Tam ekstansiyon

  • Quadriceps aktivasyonu

  • Şişlik kontrolü

❓ Sık Sorulan Sorular

• Her ACL yırtığı ameliyat gerektirir mi?
  Hayır, sedanter bireylerde konservatif tedavi yeterli olabilir.

• Ne kadar sürede spora dönülür?
  Ortalama 6–9 ay, ama sadece süre değil fonksiyonel testler belirleyicidir.

• Egzersizler önemli mi?
  Evet, hem pre-hab hem post-op süreçte egzersizler başarıyı belirler.

📌 Klinik Vaka Örneği

• Hasta Profili: 22 yaşında profesyonel futbolcu.

• Şikayet: Maç sırasında yere iniş sonrası dizde ani boşalma ve kopma hissi.

• Muayene Bulguları: Lachman testi pozitif, MRI’da tam ACL yırtığı.

• Tedavi Planı:

  • Ameliyat öncesi pre-hab: ödem kontrolü, tam ekstansiyon kazanımı, quadriceps aktivasyonu.

  • Cerrahi: ACL rekonstrüksiyonu (hamstring grefti).

  • Post-op rehabilitasyon:

  • İlk 2 hafta: ekstansiyon odaklı egzersizler, ödem kontrolü.

    • 6. hafta: kuvvetlendirme, denge çalışmaları.

      7. ay: plyometrik ve yön değiştirme drill’leri.

• Sonuç: 9 ay sonunda kuvvet simetrisi %95, hop testleri başarılı, psikolojik hazır oluş sağlandı. Spora güvenle dönüş yapıldı.