SKOLYOZ VE KİFOZ

Skolyoz ve Kifoz Hakkında Her Şey

Çocuğunuzun duruşunda bir asimetri fark ettiğinizde veya doktorunuzdan "omurgada eğrilik var" cümlesini duyduğunuzda endişelenmeniz gayet insani bir tepkidir. Skolyoz veya kifoz gibi terimler, genellikle ailelerin aklına hemen zorlu ameliyat süreçlerini getirse de gerçek tablo çoğu zaman daha farklıdır. Özellikle skolyoz, çoğunlukla ağrısız ilerleyen ve büyük oranda sadece düzenli takip gerektiren, üç boyutlu bir şekil bozukluğudur. Bu rehberde, omurga deformitelerini bilimsel veriler ışığında, anlaşılır bir dille inceleyeceğiz.

Bölüm 1: Skolyoz (Omurga Eğriliği)

Skolyoz Tam Olarak Nedir?

Halk arasında sadece omurganın sağa veya sola eğilmesi olarak bilinse de skolyoz aslında çok daha karmaşık, üç boyutlu bir durumdur. Omurga sadece yana yatmakla kalmaz, aynı zamanda kendi ekseni etrafında döner (rotasyon) ve yandan bakıldığında olması gereken doğal kavislerin yapısını bozar.

Tanı koyarken doktorlar röntgen filmleri üzerinden "Cobb Açısı" adı verilen bir ölçüm yaparlar. Tıbbi olarak bir eğriliğe skolyoz diyebilmemiz için bu açının 10 derece ve üzerinde olması gerekir. Tedavi rotası da tamamen bu açının büyüklüğüne ve çocuğun büyüme potansiyeline göre çizilir.

Skolyoz Neden Oluşur?

Skolyozun oluşum nedenleri çeşitlidir ancak en sık karşılaşılan türlerin nedeni tam olarak bilinmemektedir:

• İdiyopatik Skolyoz (Nedeni Bilinmeyen): Vakaların %80-85'ini oluşturur. En önemli nokta şudur: Bu durum ağır çanta taşımak, yanlış yatak seçimi veya duruş bozukluğu yüzünden oluşmaz. Genetik faktörlerin etkili olduğu düşünülmektedir. Yaşa göre üçe ayrılır; en sık görülen formu 10 yaş sonrası ergenlik döneminde ortaya çıkan "Adolesan İdiyopatik Skolyoz"dur.

• Konjenital (Doğuştan) Skolyoz: Anne karnındaki gelişim sürecinde omurların eksik veya yapışık oluşması sonucu meydana gelir. Hızlı ilerleme riski taşır.

• Nöromusküler Skolyoz: Serebral palsi veya kas hastalıkları gibi sinir-kas sistemini etkileyen rahatsızlıklara bağlı gelişir.

Kimler Risk Altında?

Düşük dereceli eğrilikler (10-20 derece) kız ve erkek çocuklarda benzer oranlarda görülür. Ancak eğrilik derecesi arttıkça (30 derece ve üzeri), risk ibresi ciddi şekilde kız çocuklarına döner. İlerleme ve tedavi gerektirme riski kız çocuklarında erkeklere göre yaklaşık 10 kat daha fazladır.

Erken Teşhis İçin İpuçları

Skolyoz sinsi ilerler ve genellikle ağrı yapmaz. Ailelerin şu görsel ipuçlarına dikkat etmesi hayati önem taşır:

• Omuz seviyelerinde eşitsizlik.

• Kürek kemiklerinden birinin daha çıkık durması.

• Bel kıvrımlarının her iki tarafta eşit olmaması.

• Vücudun bir tarafa doğru yatık durması.

Evde Basit Kontrol: Adam's Öne Eğilme Testi

Çocuğunuz dizlerini kırmadan öne doğru eğilip ayak parmaklarına dokunmaya çalıştığında, sırtına arkadan bakın. Eğer sırtın bir tarafı diğerinden daha yüksekte duruyorsa (hörgüç görüntüsü), bu durum omurgada dönme (rotasyon) olduğuna işaret eder ve mutlaka bir uzmana başvurulmalıdır.

Skolyozda Tedavi Seçenekleri

Tedavi planı "Eğriliğin derecesi" ve "Çocuğun büyüme potansiyeli"ne göre yapılır:

1. Gözlem (< 25 Derece): Büyüme çağındaki çocuklarda 25 derecenin altındaki eğrilikler genellikle sadece izlenir. 4-6 ayda bir röntgen çekilerek ilerleme olup olmadığı kontrol edilir.

2. Korse Tedavisi (25-45 Derece): Büyümesi devam eden çocuklarda eğrilik 25 dereceyi aşarsa korse kullanılır.

   • Amaç: Eğriliği sıfırlamak değil, ergenlik bitene kadar ilerlemesini durdurarak cerrahi sınıra gelmesini engellemektir.

   • Başarı: Çocuğun korseyi günde 18-20 saat takma disiplinine bağlıdır. Doğru kullanımda ameliyat riskini %70 oranında azaltabilir.

3. Cerrahi Tedavi (> 45-50 Derece): İlerleme riski yüksek olan ve akciğer kapasitesini tehdit edebilecek eğriliklerde cerrahi uygulanır. Omurga, vidalar ve çubuklar yardımıyla düzeltilip dondurulur (füzyon).

4. Egzersiz (Schroth Metodu): Egzersiz tek başına skolyozu düzeltmez ancak duruşu iyileştirir, kasları güçlendirir ve korsenin etkinliğini artırır.

Bölüm 2: Kifoz (Kamburluk)

Kifoz Nedir?

Yandan bakıldığında sırtımızda doğal, dışa doğru bir kavis vardır; buna kifoz denir. Bu kavisin 20 ila 45 derece arasında olması sağlıklıdır. Ancak bu açı 45-50 derecenin üzerine çıktığında "Hiperkifoz" yani halk arasındaki adıyla kamburluk oluşur.

Kifozun Türleri ve Nedenleri

1. Postüral Kifoz (Duruş Bozukluğu):

   • En sık görülen, iyi huylu tiptir.

   • Tamamen kötü duruş alışkanlıklarına (tablet/telefon kullanımı, masa başı işler) bağlıdır.

   • Omurgada yapısal bir bozukluk yoktur; çocuk "dik dur" dendiğinde düzeltebilir.

2. Scheuermann Kifozu (Yapısal Kamburluk):

   • Omurların dikdörtgen şeklini kaybedip kama (üçgen) şeklini almasıyla oluşur.

   • Genellikle ergenlikte ortaya çıkar ve erkeklerde daha sıktır.

   • Eğrilik serttir; hasta istese de sırtını tam olarak düzeltemez ve sıklıkla ağrı eşlik eder.

3. Konjenital Kifoz: Anne karnında omurga gelişim hatasına bağlıdır, cerrahi gerektirebilir.

Kifoz Tedavisi

• Postüral Kifoz İçin: Tedavi tamamen egzersiz ve duruş eğitimidir. Kısalmış göğüs kaslarını esnetmek ve zayıf sırt kaslarını güçlendirmek sorunu tamamen çözebilir.

• Scheuermann Kifozu İçin:

  • Hafif derecelerde gözlem ve Schroth egzersizleri.

  • Orta derecelerde (60-75 derece) ve büyüme sürüyorsa korse tedavisi.

  • Çok ileri derecelerde (>75 derece) ve şiddetli ağrı varsa cerrahi müdahale.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Çocuğumun skolyoz olmasının sebebi ağır okul çantası mı?

Hayır. İdiyopatik skolyozun nedeni ağır çanta, duruş bozukluğu veya yatak seçimi değildir. Bu konuda kendinizi suçlamamalısınız; durum büyük oranda genetiktir.

2. Skolyoz ağrı yapar mı?

Ergenlik skolyozu genellikle ağrısızdır. Eğer şiddetli ağrı varsa, altta yatan başka nedenler araştırılmalıdır.

3. Ameliyat sonrası çocuğum spor yapabilir mi?

Evet. İyileşme süreci (6 ay - 1 yıl) tamamlandıktan sonra, temas sporları (güreş, Amerikan futbolu vb.) hariç yüzme ve koşu gibi birçok sporu güvenle yapabilirler.

4. Kamburluk (Kifoz) kalıcı mıdır?

Eğer sebep sadece duruş bozukluğuysa (postüral kifoz), düzenli egzersizle tamamen düzelir. Scheuermann kifozu gibi yapısal durumlarda ise tedavi, ilerlemeyi durdurmaya ve görünümü iyileştirmeye odaklanır.